Biến trong Python là gì? Cách khai báo và sử dụng

Biến (variable) là khái niệm đầu tiên và quan trọng nhất khi học lập trình. Không hiểu biến, bạn không thể viết được bất kỳ chương trình nào.

Biến (Variable) là gì?

Biến là một "hộp có nhãn" để lưu trữ dữ liệu tạm thời trong chương trình.

Cách khai báo biến trong Python

# Khai báo biến — cú pháp: tên_biến = giá_trị
ten = "Nguyễn Văn Minh"    # str
tuoi = 22                   # int
diem = 8.5                  # float
la_sinh_vien = True         # bool

print(ten)    # Nguyễn Văn Minh
print(tuoi)   # 22

Quy tắc đặt tên biến

• ✅ Chỉ dùng chữ cái, số, dấu gạch dưới
• ✅ Không bắt đầu bằng số
• ✅ Phân biệt chữ hoa/thường
• ❌ Không dùng từ khóa Python (if, for, while...)
• ❌ Không có dấu cách, dấu gạch ngang

Chuẩn PEP 8 — snake_case

# ✅ Tốt — snake_case
ho_ten = "Trần Thị Lan"
diem_trung_binh = 8.5

# ❌ Không khuyến nghị
HoTen = "..."        # PascalCase (dành cho class)
soLanThu = 3         # camelCase (dành cho JavaScript)

Các kiểu dữ liệu của biến Python

tuoi = 22              # int
diem = 8.5             # float
ten = "Nguyễn Văn Minh"  # str
la_sinh_vien = True    # bool
ket_qua = None         # None

# Kiểm tra kiểu dữ liệu
print(type(tuoi))      # <class 'int'>
print(type(diem))      # <class 'float'>

Chuyển đổi kiểu dữ liệu

tuoi_str = "22"
tuoi_int = int(tuoi_str)    # 22

so_int = 10
so_float = float(so_int)    # 10.0

diem = 8.5
diem_str = str(diem)        # "8.5"

# Lưu ý:
int("xin chao")  # → ValueError!

Các phép toán với biến

a = 10
b = 3

print(a + b)    # 13
print(a - b)    # 7
print(a * b)    # 30
print(a / b)    # 3.333...
print(a // b)   # 3  (chia lấy phần nguyên)
print(a % b)    # 1  (chia lấy dư)
print(a ** b)   # 1000 (lũy thừa)

Biến toàn cục và biến cục bộ

diem_toi_da = 10.0    # Biến toàn cục

def cap_nhat_max(diem_moi):
    global diem_toi_da    # Cần khai báo để sửa global
    diem_toi_da = diem_moi

cap_nhat_max(9.5)
print(diem_toi_da)    # 9.5

Bài tập thực hành

chieu_dai = float(input("Chiều dài (m): "))
chieu_rong = float(input("Chiều rộng (m): "))

dien_tich = chieu_dai * chieu_rong
chu_vi = 2 * (chieu_dai + chieu_rong)

print(f"Diện tích: {dien_tich:.2f} m²")
print(f"Chu vi: {chu_vi:.2f} m")

Kết luận

Biến là nền tảng của mọi chương trình Python. Quy tắc đặt tên rõ ràng (snake_case), hiểu các kiểu dữ liệu và chuyển đổi đúng cách sẽ giúp bạn viết code sạch và ít lỗi hơn.